Braziliaanse aandelen voorbeurs 27% onderuit na overwinning van Lula da Silva
Braziliaanse aandelen stonden maandagochtend voorbeurs ongeveer 27% lager na de herverkiezing van Lula da Silva. Het gaat om de Amerikaanse tracker EWZ, die de Braziliaanse MSCI-index volgt. Ik begrijp waar die onrust vandaan komt. Een deel (81%) van de beleggers had gerekend op een politieke omslag die de overheidsfinanciën meer lucht zou geven. Nu blijft een president aan het roer bij wie zij meer twijfels hebben over de rekening van zijn plannen.
Van bijna 20% naar ongeveer 27% verlies
De linkse kandidaat van de Partido dos Trabalhadores (PT) won zondag 25 oktober de tweede ronde met 51,79% van de geldige stemmen, tegenover 48,21% voor Flávio Bolsonaro. Dat heeft het Braziliaanse kiesgerecht bevestigd. Lula blijft daarmee president en gaat zijn vierde presidentiële termijn in.
De braziliaanse index daalde eerst 15%, daarna 20% en de daling is nu opgelopen tot ongeveer 27%. Het zijn momentopnamen: buiten de gewone handelsuren kan de koers snel veranderen.
EWZ volgt de MSCI Brazil-index, een verzameling Braziliaanse aandelen. De tracker wordt in de Verenigde Staten in dollars verhandeld. De daling vond plaats in de voorbeurshandel. Dan zijn er doorgaans minder kopers en verkopers actief, waardoor koersen sterker kunnen bewegen. Het is dus wachten wat het gaat. doen om 14:00 vandaag bij opening.
Er is ook een forse reactie op de beurs in Tokio: de Japanse indextracker van Nomura, die de Braziliaanse Ibovespa-index in yen volgt, sloot maandag 15,08% lager. Die tracker volgt een andere index en noteert in yen. Daardoor is de daling niet één op één met EWZ te vergelijken.
De aandelenhandel in São Paulo begint maandag pas om 14.00 uur Nederlandse tijd. Tijdens die voorbeurshandel was de aandelenbeurs in São Paulo nog gesloten. De buitenlandse verkoopgolf laat zien dat verwachtingen hard worden bijgesteld. Hoe de Braziliaanse hoofdindex zelf reageert, moet uit die handel blijken.
Wie Lula is en waarom hij zo veel oproept
Lula begon als metaalarbeider en werd vakbondsleider. Hij bouwde zijn politieke loopbaan op rond werkenden en gezinnen met weinig geld. Bij zijn herverkiezing is hij 80 jaar; op 27 oktober wordt hij 81. Hij leidde het land al van 2003 tot begin 2011 en keerde in 2023 terug als president.
In zijn politieke uitstraling doet hij mij denken aan de Nederlandse Hans Spekman: uitgesproken sociaal en dicht bij de mensen voor wie hij zegt te strijden. Die vergelijking gaat voor mij over de manier waarop hij politiek bedrijft. Zijn belofte aan die kiezers helpt ook verklaren waarom bezuinigingen zo gevoelig liggen.
Zijn terugkeer naar de macht is bijzonder. Hij zat na veroordelingen in het corruptieonderzoek Lava Jato 580 dagen vast en kwam in november 2019 vrij. In 2021 werden zijn veroordelingen vernietigd omdat de rechtbank die de zaken behandelde niet bevoegd was. Dat was een beslissing over de behandeling van de zaken, geen inhoudelijke vrijspraak.
Voor beleggers is vooral van belang wat hij nu met zijn nieuwe mandaat doet. Meer steun voor arme gezinnen, investeringen en krediet kunnen de economie helpen. Daar staat steeds dezelfde praktische vraag naast: wie betaalt de rekening en welke gevolgen heeft dat voor schuld, rente en bedrijven?
De markt had al betaald voor een andere uitkomst
Een verkiezingsreactie begint vaak ruim vóór de stemmen zijn geteld. Handelaren bouwen posities op voor de uitslag die zij waarschijnlijk vinden. Als genoeg mensen dezelfde kant op kijken, kan die verwachting al stevig in de koersen zitten.
Na de eerste ronde stond Bolsonaro voor. Zijn plannen om de overheidsuitgaven te beperken en staatsbedrijven te verkopen spraken een deel van de markt aan. De Amerikaanse tracker stond op 2 oktober, vóór de eerste ronde, op 38,19 dollar. Op vrijdag 23 oktober was dat 42,59 dollar, ongeveer 11,5% hoger. Bij de voorbeurskoers van 30,92 dollar is die winst volledig verdwenen en staat de tracker ook ongeveer 19% onder het niveau van vóór de eerste ronde.
Ook op voorspellingsmarkt Polymarket was dat vertrouwen zichtbaar. Op zaterdag 24 oktober kwam de prijs van een contract op winst voor Bolsonaro op enig moment overeen met een kans van ongeveer 81%. Dat is de inschatting van handelaren die geld inzetten, geen opiniepeiling of zekerheid over de uitslag.
Wie toen kocht, betaalde deels voor een toekomst die nog moest ontstaan. De overwinning van Lula haalt die verwachting onder de belegging vandaan. Een fondsbeheerder die op lagere rente en meer begrotingsdiscipline rekende, kan zijn positie daardoor direct verkleinen.
Dat helpt verklaren waarom een grote daling mogelijk is zonder dat er in één nacht evenveel uit de bedrijfswinsten verdwijnt. Een koers bevat ook verwachtingen over jaren die nog moeten komen. Zodra beleggers die toekomst minder aantrekkelijk vinden, bieden ze vandaag minder.
Daar zit voor mij de eerste les. Je kunt het juiste land of een goed bedrijf kiezen en toch te veel betalen voor de verkiezingsuitslag waarop je hoopt. Na een verkiezing wordt zichtbaar hoeveel overtuiging eigenlijk aan één uitslag hing.
Wat er bij de opening in São Paulo kan gebeuren
Voor de lokale beurs kijken handelaren naar 14.00 uur Nederlandse tijd. Broker Monte Bravo hield vóór de uitslag rekening met een daling van ongeveer 11% in het eerste handelsuur als Lula zou winnen. Dat is een verwachting voor de Ibovespa, geen al gemeten koersverlies.
Goldman Sachs beschreef daarnaast een extreem scenario met ongeveer 15% verlies voor Braziliaanse aandelen. Zo’n scenario geeft aan hoe groot een schok kan zijn; het is geen vaststaand koersdoel en ook geen voorspelling van de bodem. Die inschatting is niet rechtstreeks vergelijkbaar met de Amerikaanse tracker, waarin ook de Braziliaanse munt doorwerkt.
Bij een forse daling kan de beurs de handel tijdelijk stilleggen. Zo’n handelspauze geeft kopers en verkopers tijd om hun orders opnieuw te bekijken. De verliezen verdwijnen daardoor niet. Na hervatting kan de markt verder dalen, herstellen of opnieuw sterk schommelen.
Ik zou de eerste koers daarom niet meteen als de uiteindelijke prijs van de verkiezingsuitslag behandelen. Sommige beleggers bouwen posities af omdat hun verwachting niet is uitgekomen. Anderen moeten verkopen omdat ze met geleend geld handelden of hun risico moeten beperken. Hoeveel van de eerste beweging blijft staan, wordt pas later duidelijk.
De overheidsrekening maakt beleggers nerveus
Brazilië heeft weinig ruimte voor begrotingsbeloften zonder geloofwaardige dekking. De bruto overheidsschuld bedroeg in augustus 82,9% van de omvang van de economie. Het tekort van de publieke sector kwam over twaalf maanden uit op 9,48%, inclusief rente. Dat zijn cijfers van vóór de verkiezing.
Het grootste deel van dat tekort bestond uit rentelasten. Daar zit een moeilijke kringloop: veel schuld vraagt veel rente, die renterekening maakt het tekort groter en dat moet weer worden gefinancierd. De vraag hoe een regering die beweging afremt, raakt daarmee bijna iedere belegging in het land.
Meer uitgeven kan nuttig zijn als het zorgt voor betere infrastructuur, onderwijs of hogere productiviteit. Als zulke uitgaven langdurig meer inkomsten opleveren, kan de economie er sterker van worden. Beleggers moeten wel kunnen beoordelen waar het geld vandaan komt en wat het oplevert.
Juist over die ruimte bestaat twijfel. Voor 2027 verwacht de regering ongeveer 18,6 miljard real over te houden vóór het betalen van rente. De onafhankelijke begrotingswaakhond IFI verwacht bij dezelfde berekening een tekort van 86,1 miljard. Daarbij zijn ook de uitgaven meegeteld die voor de officiële begrotingsdoelstelling apart worden behandeld.
Het verschil tussen die ramingen is ruim 100 miljard real. Dat is geen rekening die door de verkiezingsuitslag ineens is ontstaan. Het laat zien hoeveel al afhangt van aannames over groei, inkomsten en uitgaven. Voor mij weegt zo’n verschil zwaarder dan een geruststellende toespraak.
Een hoge rente drukt tegelijk op de klant en het aandeel
De Braziliaanse beleidsrente staat op 13,75%. De centrale bank heeft de rente in september nog verlaagd, maar lenen blijft duur. De consumentenprijzen lagen in september 4,58% hoger dan een jaar eerder.
Voor een winkelketen werkt dat op twee plekken door. De onderneming betaalt veel voor haar financiering. Tegelijk kan de klant een aankoop op krediet uitstellen omdat de maandlast hoog is. Bij bouwbedrijven, vastgoed en andere ondernemingen die sterk van de binnenlandse vraag afhangen, speelt hetzelfde mechanisme.
Daarnaast beïnvloedt rente de prijs die een belegger voor toekomstige winst betaalt. Als obligaties veel rente opleveren, moet een aandeel genoeg extra te bieden hebben om aantrekkelijk te blijven. Wie in Brazilië belegt, heeft daarnaast te maken met wisselkoersen, belasting en de kans dat een lening niet wordt terugbetaald. Die 13,75% is geen gegarandeerd rendement voor een Nederlander.
Stel dat een belegging ieder jaar 10 real vrij beschikbaar geld oplevert, zonder groei en zonder einddatum. Wie 10% rendement verlangt, zou in een heel eenvoudig model 100 real betalen. Bij een eis van 12% daalt die waarde naar ongeveer 83 real. Het jaarlijkse bedrag is gelijk gebleven; de prijs is bijna 17% lager.
Zo kan onzekerheid snel koerswaarde kosten. Een belegger die minder vertrouwen heeft in de begroting, de munt of toekomstige uitkeringen, verlangt een ruimere vergoeding. Een deel van de rekening verschijnt dan meteen als een lagere aandelenkoers.
Ik wil weten hoe Lula zijn plannen gaat betalen
Het officiële economische programma van zijn partij belooft groei, publieke en private investeringen en meer productief krediet. Het belooft ook de bestaande begrotingsregels te volgen, de inflatie te beheersen en zorgvuldig met de overheidsfinanciën om te gaan. De partij presenteert haar agenda dus als een combinatie van sociale vooruitgang en financiële discipline.
De toets zit voor mij in de uitvoering. Welke uitgaven groeien, welke inkomsten staan daar tegenover en welke keuze volgt als de groei tegenvalt? Een begroting die alleen sluit wanneer alles meezit, geeft weinig bescherming tegen een slechter jaar.
Een concreet voorbeeld is Desenrola 3.0, de regeling om oude particuliere schulden te heronderhandelen. Daarvoor kan de overheid maximaal 15 miljard real uittrekken. De veel hogere bedragen die rondgaan, gaan over het totale bedrag aan oude schulden. Die kunnen juist met grote korting worden opgekocht.
Zo’n regeling kan gezinnen helpen en banken geld opleveren op leningen die moeilijk te innen waren. De overheid moet tegelijk kiezen wat ze met hetzelfde budget anders had kunnen doen. Ik wil beide kanten in bedragen kunnen zien. Het label ‘sociaal’ vertelt nog weinig over de uiteindelijke kosten of opbrengsten.
Hetzelfde geldt voor het label ‘marktgericht’. Belastingverlagingen zonder dekking kunnen de overheidsrekening eveneens verzwakken. Mijn financiële afweging draait om houdbare keuzes, voorspelbare regels en het geld dat na alle beloften overblijft.
Bij staatsbedrijven loopt de politiek rechtstreeks de bestuurskamer binnen
Een buitenlandse belegger koopt bij Braziliaanse aandelen ook verschillende vormen van politieke invloed. Bij Petrobras bezit de federale overheid volgens de aandeelhoudersinformatie 50,26% van de gewone, stemgerechtigde aandelen. Daarmee heeft zij een bepalende positie in de zeggenschap, terwijl andere beleggers een groot deel van het kapitaal verschaffen.
Ik zou daar vooral kijken naar investeringen, brandstofprijzen en dividend. Een regering kan strategische of maatschappelijke doelen hebben die voor andere aandeelhouders weinig direct rendement opleveren. Dat risico verdient een plaats in de prijs die je betaalt.
Neem een fictief energiebedrijf dat na gewone bedrijfsuitgaven 20 miljard overhoudt en 8 miljard investeert. Er blijft dan 12 miljard over. Gaan de investeringen naar 13 miljard, dan resteert 7 miljard. Omzet en operationele prestaties hoeven nauwelijks te veranderen om het beschikbare geld flink te laten dalen.
De waarde van die extra investering hangt vervolgens af van wat het project oplevert. Een goed project kan toekomstige winst toevoegen. Een politiek gewenst project met een mager rendement kan de aandeelhouder jaren bezighouden. Alleen naar de huidige winst of het vorige dividend kijken is dan onvoldoende.
Bij Banco do Brasil verdient de rol van de staat eveneens aandacht, onder meer bij kredietverlening en benoemingen. Andere ondernemingen hebben weer een andere gevoeligheid. Een exporteur die veel dollars ontvangt en kosten in real maakt, kan juist steun krijgen van een zwakkere munt. Wie ‘Brazilië’ koopt, moet daarom weten welke bedrijven werkelijk in het mandje zitten.
Voor een Nederlandse belegger kan de klap uit twee richtingen komen
Naast de aandelenprijs verandert de waarde van de real. Als buitenlandse beleggers hun Braziliaanse posities verkleinen en het geld omwisselen, kan de munt onder druk komen. Dan wordt een belegging in euro’s minder waard, ook als de lokale koers minder hard beweegt.
Een eenvoudig voorbeeld: je belegt 10.000 euro in een Braziliaans aandelenmandje. De aandelen dalen 15% in real. Daarna is er nog 85% van de lokale waarde over. Verliest de real tegelijk 10% tegenover de euro, dan blijft daarvan opnieuw 90% over.
Je eindigt op 7.650 euro, een verlies van 23,5%. De berekening is 10.000 maal 0,85 maal 0,90. Dit is een fictief voorbeeld, zonder dividend, kosten en belasting. Het is geen berekening van de werkelijke koersdaling voorbeurs.
Ook bij een indextracker die in dollars noteert, loop je risico op de Braziliaanse munt. Je koopt de tracker in dollars, terwijl de bedrijven in Brazilië actief blijven. Een verandering van de real kan al in de koers zijn verwerkt. Die moet je dan niet nog een keer bij je rendement optellen of ervan aftrekken.
Een flinke korting maakt het aandeel nog niet vanzelf goedkoop
Voor de verkiezingsuitslag vermeldde iShares voor EWZ een waardering van 12,34 keer de historische jaarwinst, gemeten op 23 oktober. Dat is de waardering van de aandelen in deze tracker, berekend volgens de methode van de beheerder. Het cijfer zegt iets over de winst van de afgelopen twaalf maanden. De winst van volgend jaar kan hoger of lager uitvallen.
Bijna 38% van de tracker zat op dat moment in financiële bedrijven, ongeveer 18% in energie en 13% in nutsbedrijven. Dat helpt verklaren waarom rente en politiek zo zwaar wegen. Je koopt daarmee vooral veel banken, energiebedrijven en nutsbedrijven. Dat is geen evenwichtige afspiegeling van de hele Braziliaanse economie.
Bij een daling zou ik opnieuw naar de toekomstige winst kijken. Neem een aandeel van 100 euro dat jaarlijks 10 euro verdient. Je betaalt tien keer de winst. Zakt de koers naar 80 euro, terwijl je winstverwachting daalt naar 6 euro, dan betaal je ruim dertien keer die nieuwe winst.
De prijs is gedaald, maar de belegging is op die nieuwe verwachting duurder geworden. Daarom wil ik kunnen uitleggen welke bedrijfsresultaten overeind blijven. Alleen een rood percentage op het scherm geeft mij nog geen goede reden om te kopen.
Er kunnen wel degelijk kansen ontstaan. Een brede verkoopgolf raakt soms ook bedrijven met weinig schuld, internationale inkomsten of sterke concurrentieposities. Daar zou ik beginnen: bij wat een onderneming onder moeilijkere omstandigheden kan blijven verdienen en uitkeren.
Er zijn grenzen aan wat één president kan veranderen
Lula’s eigen federatie heeft 88 van de 513 zetels in de Kamer. Voor veel plannen zijn dus onderhandelingen nodig. Ook de centrale bank heeft wettelijke autonomie en bepaalt de rente volgens haar eigen mandaat.
Die spelregels doen ertoe. Een verkiezingsprogramma wordt onderweg veranderd door parlementaire afspraken, uitvoering en economische omstandigheden. Voor beleggers telt uiteindelijk welk beleid werkelijk wordt ingevoerd.
Daarnaast blijven wereldwijde factoren invloedrijk. Olieprijzen, de Chinese vraag naar grondstoffen en Amerikaanse handelsmaatregelen veranderen de inkomsten van Braziliaanse bedrijven. De verkiezingsuitslag maakt die andere krachten niet onbelangrijk.
De spanningen met Washington zijn daarbij een extra onzekerheid. De Verenigde Staten hebben dit jaar aanvullende heffingen op bepaalde Braziliaanse producten ingevoerd. Welke goederen zijn geraakt en welke uitzonderingen gelden, verschilt. Ik zou dat per exporteur bekijken, in plaats van voor iedere onderneming dezelfde schade aan te nemen.
Het politieke conflict is na de uitslag niet voorbij
Flávio Bolsonaro erkent de uitslag niet en kondigt juridische stappen aan vanwege de verlenging van de stemming. Zijn campagne had zelf ook om extra tijd gevraagd, maar voor bepaalde getroffen plaatsen. Het uiteindelijke landelijke besluit ging verder. Volgens de toelichting van het kiesgerecht mochten alleen stembureaus die om vijf uur nog open waren langer doorgaan.
Dat geschil voegt onzekerheid toe. Een aangekondigde rechtszaak maakt de uitslag nog niet ongeldig. Voor de markt telt of de politieke strijd zijn nieuwe ambtstermijn en het economische beleid gaat hinderen.
Het roept herinneringen op aan 2022, toen zijn vader Jair Bolsonaro zijn nederlaag niet expliciet erkende. Op 8 januari 2023 bestormden aanhangers gebouwen van het parlement, het presidentschap en het Hooggerechtshof. Jair Bolsonaro werd later in de zaak over de poging tot staatsgreep veroordeeld tot 27 jaar en drie maanden gevangenisstraf. Die veroordeling ging over de coupzaak, niet alleen over zijn weigering om een nederlaag toe te geven.
De overwinningstoespraak geeft politieke context
De onderstaande video is de overwinningstoespraak die op Lula’s eigen kanaal is gepubliceerd. Hij laat zien hoe de president zijn nieuwe mandaat presenteert. De opname is in het Portugees en vormt politieke context; voor de financiële beoordeling kijk ik naar concrete begrotingsvoorstellen, besluiten en bedrijfsinformatie.
Dit is wat ik als belegger wil zien
Voor mij draait de markt vandaag vooral een verkiezingsweddenschap terug. Dat is nog geen eindafrekening over de komende vier jaar. De verkoopgolf is wel een harde waarschuwing over het vertrouwen in de financiële koers van het land. Hoge rentelasten maken verkeerde begrotingskeuzes kostbaar. Bij staatsbedrijven komt daar de vraag bij hoeveel ruimte het aandeelhoudersbelang krijgt.
Mijn aandacht gaat nu naar de eerste concrete keuzes na de verkiezing. Hoe wil de regering het gat tussen haar eigen begrotingsraming en die van de onafhankelijke waakhond overbruggen? Welke investeringen krijgen voorrang? En houdt het beleid voldoende ruimte over voor een duurzame daling van de rente?
Daarna kijk ik naar de ondernemingen zelf: de schulden, inkomsten in verschillende munten, investeringsplannen en het geld dat werkelijk voor aandeelhouders beschikbaar is. Op die punten kan het verschil tussen twee Braziliaanse aandelen veel groter zijn dan de beweging van het land als geheel.
Waar de bodem ligt, weet ik niet. De schrik van één verkiezingsnacht bepaalt voor mij nog geen meerjarige belegging. Ik wil een prijs betalen die ook bij minder gunstig beleid te verdedigen is. Als de koersen harder dalen dan de winst die bedrijven kunnen blijven maken, ontstaan kansen. Om dat te zien, moet ik wel voorbij het grote percentage kijken en begrijpen welke rekening er achter de onrust zit.
Opmerkingen